تامیتایم؛ فقط تقویت گردن نیست، فرصتی برای رشد مغز کودک
اگر نوزاد دارید، احتمالاً بارها شنیدهاید که او را هر روز برای مدتی روی شکم قرار دهید. بسیاری از والدین تصور میکنند تامیتایم فقط برای تقویت عضلات گردن یا جلوگیری از صاف شدن پشت سر نوزاد است. اما یافتههای جدید علوم اعصاب نشان میدهد که این فعالیت ساده، اگر بهدرستی انجام شود، میتواند نقش مهمی در رشد مغز و تنظیم سیستم عصبی کودک داشته باشد.
تامیتایم چه اتفاقی در مغز ایجاد میکند؟
وقتی نوزاد روی شکم قرار میگیرد، مغز او همزمان اطلاعات فراوانی از محیط دریافت میکند. سیستم تعادلی، حس عمقی، بینایی، هماهنگی چشم و دست و کنترل عضلات بدن همگی درگیر میشوند. این تجربههای اولیه به مغز کمک میکنند مسیرهای عصبی لازم برای حرکت، یادگیری و تعامل با محیط را بهتدریج شکل دهد.
به همین دلیل، تامیتایم تنها یک تمرین عضلانی نیست؛ بلکه بخشی از تجربههای اولیهای است که به رشد سالم مغز کمک میکند.
آنچه بیش از تامیتایم اهمیت دارد
پژوهشها نشان میدهند کیفیت رابطه والد و کودک، از خودِ فعالیت مهمتر است.
اگر هنگام تامیتایم، مادر یا پدر در سطح چشم کودک قرار بگیرد، با او صحبت کند، لبخند بزند، تماس چشمی برقرار کند و به نشانههای او پاسخ دهد، کودک احساس امنیت بیشتری خواهد کرد.
احساس امنیت یکی از مهمترین نیازهای مغز در سالهای نخست زندگی است. مغزی که احساس امنیت میکند، آمادگی بیشتری برای یادگیری، حرکت، بازی، کنجکاوی و برقراری ارتباط با دیگران دارد.
آیا تامیتایم عصب واگ را فعال میکند؟
در سالهای اخیر، نظریه پلیواگال توجه بسیاری از پژوهشگران و درمانگران را به خود جلب کرده است. بر اساس این نظریه، زمانی که کودک احساس امنیت میکند، سیستم «درگیری اجتماعی» او بهتر عمل میکند و ارتباط، یادگیری و تنظیم هیجان آسانتر میشود.
با این حال، از نظر علمی باید دقیق باشیم.
تا امروز شواهدی وجود ندارد که نشان دهد تامیتایم بهتنهایی و بهطور مستقیم بخش ونترال عصب واگ را فعال میکند. اما شواهد نشان میدهند زمانی که این فعالیت در کنار یک ارتباط گرم، پاسخگو و ایمن انجام شود، میتواند به تنظیم بهتر سیستم عصبی خودمختار کمک کند و شرایط مناسبی برای رشد اجتماعی، کنجکاوی و یادگیری فراهم آورد.
به بیان ساده، تامیتایم زمانی بیشترین اثر را دارد که با رابطهای امن همراه باشد.
احساس امنیت؛ نقطه شروع یادگیری
یکی از مهمترین یافتههای علوم رشد این است که کودک، قبل از آنکه بتواند جهان را کشف کند، باید احساس امنیت داشته باشد.
نوزادی که در کنار والدی آرام و پاسخگو قرار دارد، با اطمینان بیشتری سرش را بلند میکند، محیط را نگاه میکند، اسباببازیها را دنبال میکند، لبخند میزند و به تعامل با دیگران علاقه نشان میدهد.
به همین دلیل، هر دقیقه تامیتایم میتواند فرصتی برای ساختن ارتباط باشد، نه فقط تقویت عضلات.
چرا آموزش والدین اهمیت دارد؟
متأسفانه بسیاری از والدین تنها با توصیههای پراکنده یا اطلاعات شبکههای اجتماعی درباره رشد کودک آشنا میشوند. در حالی که رشد مغز در هزار روز نخست زندگی، به اندازهای حساس است که آموزش صحیح والدین میتواند تفاوتی ماندگار در کیفیت این مسیر ایجاد کند.
آشنایی با موضوعاتی مانند رشد مغز، نشانههای نوزاد، والدگری پاسخگو، رفلکسهای اولیه، بازی متناسب با سن، خواب، تغذیه و تعامل عاطفی به والدین کمک میکند تصمیمهای خود را بر پایه شواهد علمی بگیرند، نه باورهای رایج یا توصیههای نادرست.
به همین دلیل، شرکت در کلاسهای بارداری و فرزندپروری که بر اساس شواهد علمی طراحی شدهاند، میتواند یکی از ارزشمندترین سرمایهگذاریهای هر خانواده برای آینده فرزندشان باشد.
در چایخانههای نو مادرانه تلاش ما این است که والدین، از دوران بارداری تا سالهای نخست زندگی کودک، با زبانی ساده اما مبتنی بر جدیدترین یافتههای علوم اعصاب و رشد کودک، مهارتهایی را بیاموزند که به ایجاد محیطی امن، پاسخگو و غنی برای رشد سالم مغز کمک میکند.
زیرا رشد سالم مغز، تنها با ژنها شکل نمیگیرد؛ بلکه در دل رابطههای امن، تجربههای روزمره و آگاهی والدین ساخته میشود.
فیروزه روستا
مدیر مسیول سلامت مادران
ماما/ روانشناس/ پژوهشگر رفلکس های اولیه
منابع پیشنهادی
- American Academy of Pediatrics. Back to Sleep, Tummy to Play.
- World Health Organization. Guidelines on Physical Activity, Sedentary Behaviour and Sleep for Children Under 5 Years of Age.
- Feldman R. Parent–Infant Synchrony and Neurodevelopment.
- Siegel DJ. The Developing Mind.
- Porges SW. The Pocket Guide to the Polyvagal Theory.