هوش هیجانی (Emotional Intelligence) به توانایی شناسایی، درک و مدیریت احساسات خود و دیگران اطلاق میشود. این مهارت نه تنها در تعاملات اجتماعی کودک اهمیت دارد، بلکه بر عملکرد تحصیلی، روابط بین فردی، و سلامت روانی او تاثیرگذار است. هوش هیجانی از دوران کودکی شکل میگیرد و تقویت آن در سالهای ابتدایی زندگی بسیار حیاتی است. در این مقاله، به بررسی راهکارهایی برای تقویت هوش هیجانی در کودک ۲ سال به بالا پرداخته میشود.
کودکان در سنین پایین توانایی شناسایی و نامگذاری احساسات خود را ندارند. بنابراین، اولین گام در تقویت هوش هیجانی، آموزش به کودک برای شناسایی و بیان احساسات است. برای مثال:
– از کتابها یا تصاویر با موضوع احساسات استفاده کنید. این کتابها معمولاً تصاویری از چهرههای مختلف با حالات احساسی متنوع (خشم، شادمانی، غم، ترس) دارند که به کودک کمک میکند تا احساسات خود را شناسایی کند.
– وقتی کودک احساسات خود را بیان میکند (مثلاً «من ناراحتم» یا «من عصبانی هستم»)، به او گوش دهید و نشان دهید که احساساتش معتبر و قابل احترام هستند.
یکی از مهمترین بخشهای هوش هیجانی، توانایی مدیریت و کنترل احساسات است. به کودکان کمک کنید تا یاد بگیرند چگونه احساسات خود را به شیوههای مناسب بیان کنند:
وقتی کودک دچار احساسات شدید (مانند خشم یا ترس) میشود، به او روشهای آرامشدهنده مانند نفس عمیق کشیدن، شمارش اعداد یا انجام حرکات نرم و ملایم آموزش دهید.
در مواقعی که کودک دچار احساسات شدید میشود، حمایت و همدلی خود را نشان دهید. این کار به کودک کمک میکند تا احساسات خود را مدیریت کند.
کودکان بیشتر از اینکه از طریق سخنان ما بیاموزند، از طریق رفتار و عمل ما یاد میگیرند. به عنوان والدین یا مربیان، باید الگویی از کنترل و مدیریت احساسات برای کودکان باشیم.
وقتی شما به عنوان والدین یا مربی در موقعیتهای استرسزا قرار میگیرید، کودک به شما نگاه میکند تا واکنش مناسب را یاد بگیرد. اگر شما خشم خود را با رفتارهای کنترلشده مدیریت کنید، کودک نیز این رفتار را یاد میگیرد.
وقتی کودک ناراحت است، با او همدلی کنید و احساسات او را درک کنید. این کار به او میآموزد که احساسات خود را به روشهای سالم بیان کند.
بازیهای گروهی و تعاملات اجتماعی از مهمترین روشها برای تقویت هوش هیجانی کودکان هستند. این بازیها به کودکان کمک میکنند تا مهارتهای ارتباطی خود را توسعه دهند و یاد بگیرند چگونه با دیگران همدلی کنند.
بازیهایی مانند «بازی نقش» یا «بازیهای همکاری» میتوانند به کودکان در یادگیری مهارتهای اجتماعی و هیجانی کمک کنند.
از کودک بخواهید که اسباببازیهایش را با دیگران به اشتراک بگذارد یا نوبتگیری کند. این نوع رفتارها به او میآموزد که چگونه احساسات خود را در تعامل با دیگران مدیریت کند.
کودکان نیاز دارند در محیطی ایمن و حمایتی رشد کنند تا احساسات خود را آزادانه بیان کنند. محیط خانه و مهدکودک باید فضایی باشد که کودک در آن احساس راحتی کند تا بتواند به راحتی از احساسات خود صحبت کند و راههای سالمی برای ابراز آنها پیدا کند.
با تشویق و تحسینهای مستمر، کودک را به ابراز احساسات و تلاش برای مدیریت آنها تشویق کنید. این امر باعث میشود کودک اعتماد به نفس بیشتری در مواجهه با احساسات خود پیدا کند.
هوش هیجانی نه تنها شامل شناسایی و مدیریت احساسات است، بلکه توانایی حل مسئله در موقعیتهای اجتماعی مختلف را نیز در بر میگیرد. وقتی کودک با چالشی روبرو میشود، به او کمک کنید تا راهحلهای مختلف را بررسی کند و بهترین گزینه را انتخاب کند.
به کودک بیاموزید که در موقعیتهای چالشبرانگیز چگونه احساسات خود را مدیریت کند. به عنوان مثال، اگر کودک با شکست یا نارضایتی روبرو میشود، به او آموزش دهید که با تفکر مثبت و آرامش به حل مشکل بپردازد.
تقویت هوش هیجانی در کودکان از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا این مهارتها در طول زندگی کودک نقش مهمی در موفقیتهای تحصیلی، اجتماعی و حتی شغلی ایفا خواهند کرد. با ایجاد محیطی حمایتی، تشویق به شناسایی و مدیریت احساسات و فراهم کردن فرصتهای اجتماعی برای تعامل، میتوان هوش هیجانی کودک را تقویت کرد. در نهایت، هر کودک به شیوهای منحصر به فرد رشد میکند، بنابراین مهم است که والدین و مربیان با صبر و شکیبایی به این فرآیند توجه کنند.
مرکز سلامت مادران
مریم سادات محسنیان – روانشناس تربیتی
تقویت هوش هیجانی در کودک ۲ سال به بالا
کارگاه های مرکز سلامت مادران:
مقاله های مرتبط:
جدول زمانبندی ماهیانه کارگاه های مرکز سلامت مادران
مجله سلامت
پیج اینستاگرام سلامت مادران
