تغذيه قبل از بارداري
 
• چگونه ميتوان عوارض بارداري را بهبود بخشيد؟
• چگونه بدن خود را براي تغييرات دوران بارداري مهيا نماييم؟
• چگونه با تغذيه مناسب ميتوان احتمال بارداري را افزايش داد؟
• آيا با مصرف مواد غذايي خاص ميتوان جنسيت کودک را تعيين نمود؟
• مصرف کدامين مواد غذايي پيش از بارداري مي تواند برروي سلامت وهوش کودکمان اثرگذار باشد؟

وضعيت تغذيه و سلامتي مادر پيش از بارداري، نه تنها توانايي وي براي بارداري را تحت تأثير قرار مي دهد بلکه روي سلامت نوزاد و سلامت مادر دربارداري و پس از آن نيز مؤثر است. نداشتن وزن مناسب (به خصوص چاقي) پيش ازبارداري مي تواند عملکرد هورمونهاي کنترل کننده باروري را مختل نمايد. از طرف ديگر تغيير و اصلاح الگوهاي غذايي و پيروي ازيک برنامه غذايي مناسب و متعادل علاوه بر اينکه مي تواند به يک بارداري سالم و راحت کمک نمايد، عادات غذايي کودک را در دوره هاي بعدي زندگي وي تحت تاثير قرارمي دهد. ازاين رو تصميم براي مادر شدن مي تواند انگيزه خوبي براي بالا بردن دانش تغذيه اي و اصلاح شيوه زندگي وعادات غذايي باشد.



 

در رابطه با مراقبت‌هاي تغذيه‌اي پيش ازبارداري به نکات زير توجه نماييد:
 
- کمبود ريز مغذيهاي خاصي همچون روي، آهن، فولات، B12، B6، ويتامين E، ويتامينC، سلنيوم و آنتي اکسيدانها مي تواند ميزان باروري را کاهش دهد. براي دريافت مواد مغذي مورد نياز، انواع متنوعي از غذاها (به خصوص ميوه جات وسبزيجات) را باتوجه به هرم غذايي دريافت نماييد.
 
- روزانه 400 ميکروگرم اسيدفوليک به صورت مکمل و از منابع خوب اسيد فوليک همچون مخمر (ماءالشعير)، حبوبات پخته، سبزيجات برگ سبز تيره مانند اسفناج پخته و ... دريافت نماييد. کمبود اين ويتامين ريسک نقص لوله عصبي جنين رابالا مي برد. (لوله عصبي جنين طي 28 روز اول بارداري يعني زماني که بسياري از مادران از بارداري خود آگاه نيستند تشکيل مي شود.)
 
- ميزان کافئين رژيم خود (قهوه، چاي، شکلات، کولا) را به کمتر از 200 ميلي گرم در روز محدود نماييد. مطالعات نشان مي دهند مصرف بيش از اين مقدار احتمال بارداري را تا 27% کاهش مي دهد.
 
- از غذاهاي دريايي حاوي جيوه بالا اجتناب نماييد. مطالعاتي ارتباط بين ميزان بالاي جيوه خون و عدم بارداري را نشان مي دهند.
 
- مصرف موادي چون شيرين کننده هاي مصنوعي، الکل، دخانيات و مواجهه با حشره کشها را تا حد ممکن کاهش دهيد.
 
- برنامه رژيم غذايي خاص بر پايه ميزان پتاسيم، سديم و کلسيم مي تواند بر نوع جنسيت جنين تأثير بگذارد. البته باتوجه به مشکلاتي که اين رژيمها مي تواند براي مادر ايجاد نمايد مشاوره با کارشناس تغذيه توصيه مي گردد.
 
- استراحت و خواب کافي داشته باشيد. مطالعات انجام شده ارتباط بين کمبود هورمون لپتين (در اثر کم خوابي) و کاهش باروري در بعضي زنان رانشان داده اند.
 
- پيش از بارداري وزن خود را به ميزان مطلوب برسانيد. کمبود وزن و اضافه وزن (BMI>30 و BMI<20) پيش از بارداري و به تبع آن در زمان بارداري مي تواند منجر به عوارضي چون تولد نوزادان کم وزن يا با وزن زياد (ماکروزومي)، ناهنجاريهاي مادرزادي، سقط، زايمان زودرس، افزايش ريسک بيماريهايي چون ديابت بارداري، فشارخون و بيماري هاي قلبي و ... شود.



 
تغذيه در دوران بارداري
 
• چگونه کودکي سالم، باهوش و زيبا داشته باشيم؟
• چگونه بدن خود را براي تغييرات حين و پس از بارداري آماده سازيم؟
• ميزان افزايش وزن مطلوب در دوران بارداري چقدر است؟
• چگونه مي توان عوارض بارداري را بهبود بخشيد؟
 
اهميت تغذيه در دوران بارداري

گرچه تغذيه مناسب در تمام دورانهاي زندگي ضامن بقا و سلامت انسان است اما در برخي دوره‌هاي حساس و آسيب‌پذير مانند بارداري از اهميت ويژه‌اي برخوردار مي‌باشد. شايد هيچ مرحله‌اي از زندگي انسان مانند دوران جنيني و پس از آن يعني دوران شيرخواري و كودكي پرمخاطره نباشد. در اين دوران نيازهاي تغذيه‌اي خانم باردار از اهميت خاصي برخوردار است، جنين رشد بسيار سريعي دارد و وزن او از يك گرم در هشت هفتگي به حدود 3200 گرم در هفـته چهـلم مي‌رسـد و از هفـته سـوم جنيـني در هـر دقيـقه 250 هـزار سـلول مغزي تكثير پيدا مي‌كنند. جنين براي تكثير سريع سلول‌هاي خود نياز ويژه‌اي به انواع مواد مغذي دارد كه بايد از طريق تغذيه مناسب مادر تامين شود. غذائي كه در دوران بارداري مصرف مي‌شود نيازهاي تغذيه‌اي مادر و همچنين رشد جنين را تأمين مي‌كند. بنابراين دانش مـــادر در زمينه تغذيه و رعايت تنوع و تعادل در اين زمان سهم عمده‌اي در تأمين سلامت جنين دارد زيرا اگر مادر در طول بارداري از مواد مغذي مناسب و مورد نياز جنين استفاده نكند، جنين کليه اين نيازها را از بدن مادر تامين مي کند و با کاهش ذخاير مادر، سلامت وي به مخاطره خواهدافتاد.
مصرف ناكافي مواد مغذي به مدت طولاني در دوران قبل از بارداري نيز مي‌تواند منجر به كمبود ريزمغذي‌هاي مورد نياز جنين شود و در نتيجه ممكن است وزن نوزاد هنگام تولد از حداقل قابل قبول (2500 گرم) كمتر باشد.


 
در رابطه با مراقبت‌هاي تغذيه‌اي در اين دوران، به نکات زير توجه نماييد:

- افزايش وزن با توجه به وزن قبل از بارداري اهميت بسيار دارد. وزن گيري کم يا زياد مادر، عوارضي براي مادر و جنين دارد.
 

ميزان افزايش وزن در دوران بارداري:
کم وزن BMI<20 12/5-18 Kg
نرمال BMI= 20-26 11/5-16 Kg
اضافه وزن BMI= 26-29 7-11/5 Kg
چاق BMI>30 5-9 Kg

 
- براي دريافت مواد مغذي مورد نياز، انواع متنوعي از غذاها را باتوجه به هرم غذايي مصرف نماييد. يعني 11-6 واحد از گروه غلات، 5-4 واحد از گروه سبزيجات، 4-3 واحد از گروه ميوه ها، 7-5 واحد از گروه پروتئين ها و 4-3 واحد از گروه مواد لبني.
- غذاهاي با فيبر بالا مانند غلات و نان‌هاي سبوس‌دار و نيز ميوه‌ها و سبزيجات را انتخاب نماييد.
- مطمئن شويد ويتامين‌ها و املاح کافي را از رژيم روزانه خود دريافت مي کنيد. به منظور اطمينان از دريافت ويتامين‌ها و املاح کافي، هر روز از مکمل ويتامين‌هاي مورد نياز دوران بارداري استفاده نماييد .
- در دوران بارداري، روزانه به 1000 تا 1300 ميلي‌گرم کلسيم در رژيم خود نياز داريد. به اين منظور روزانه حداقل 3 واحد لبنيات و غذاهاي غني از کلسيم مصرف نماييد. بهترين منابع کلسيم عبارتند از: شير، ماست، پنير، کشک و قره‌قوروت و نيز غذاهاي دريايي .
- براي اطمينان از دريافت 27 ميلي‌گرم آهن در روز، حداقل روزانه 3 واحد از غذاهاي غني از آهن را مصرف کنيد. غذاهاي غني از آهن عبارتند از: گوشت قرمز، ماهي، مرغ، زرده تخم مرغ، سبزي‌هاي داراي برگ سبز تيره و ....
- زنان باردار روزانه 70 ميلي‌گرم ويتامين C نياز دارند. بنابراين حداقل يکي از منابع خوب ويتامين C مثل مركبات را در روز مصرف کنيد.
- روزانه حداقل يکي از منابع غني از اسيد فوليک را استفاده نماييد. اين منابع عبارتند از: مخمر (ماءالشعير)، حبوبات پخته، سبزيجات برگ سبز تيره مانند اسفناج پخته و ...
- روزانه حداقل يکي از منابع خوب ويتامين A را مصرف نماييد. منابع غني از ويتامين A عبارتند از: جگر، هويج، کدو حلوايي و ...



موادغذايي ممنوع در دوران بارداري
 
- مصرف کافئين را به کمتر از 300 ميلي گرم در روز محدود نماييد.
- استفاده از ساخارين (قند مصنوعي) در طول بارداري شديداَ منع مي‌گردد.
- از مصرف پنيرهايي که پاستوريزه نيستند خودداري کنيد، زيرا ممکن است سبب عفونت گردند.
- از مصرف غذاهاي دريايي خام به خصوص ميگو اجتناب کنيد.
- دريافت نمک نبايد بيش از اندازه باشد ولي نبايد کمتر از 1 قاشق چايخوري در روز باشد.
- قبل از مصرف ميوه‌جات و سبزيجات آنها را کاملاً شستشو نماييد.
- مصرف 3 نوبت ماهي درهفته توصيه مي گردد. مقدار ناچيزي جيوه در همه ماهي‌ها وجود دارد. اما اين ميزان در بعضي ماهي‌ها بيشتر است (مانند ماهي تن). اين نوع ماهي‌ها حداکثر ماهي يک بار مصرف گردد.
- مصرف الکل در دوران بارداري بر روي جنين اثرات نامطلوب دارد.
 
تهيه کننده : حبيبه صدرعاملي (مشاور تغذيه )